Πολωνική ad hoc ενίσχυση για πυρηνικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής – SA.109707

Τον Σεπτέμβριο του 2024, η Πολωνία κοινοποίησε στην Επιτροπή το σχέδιό της να στηρίξει την κρατική εταιρεία Polskie Elektrownie Jądrowe sp. z o.o (PEJ) για την κατασκευή ενός νέου πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής στο Λουμπιάτοβο-Κοπαλίνο. Ο νέος σταθμός, με δυναμικότητα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας έως 3750 MW, έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει τη λειτουργία του εντός του δευτέρου τριμήνου του 2030. Περιλαμβάνει τρεις νέους πυρηνικούς αντιδραστήρες, έκαστος με ισχύ 1250 MW. Το συνολικό επενδυτικό κόστος του έργου εκτιμάται ότι θα ανέλθει σε περίπου 42.000.000.000 ευρώ. Ο σταθμός αναμένεται να αυξήσει την ασφάλεια του εφοδιασμού της Πολωνίας και των γειτονικών χωρών με ηλεκτρική ενέργεια, συμβάλλοντας παράλληλα στην απαλλαγή του ενεργειακού τομέα από τις ανθρακούχες εκπομπές και διαφοροποιώντας το πολωνικό ενεργειακό μείγμα.

Το σχέδιο της Πολωνίας ήταν να στηρίξει την επένδυση αυτή, μέσω α) εισφοράς ιδίων κεφαλαίων, ύψους περίπου 14.000.000.000 ευρώ, ήτοι το 30% του κόστους του έργου, β) κρατικών εγγυήσεων που θα καλύπτουν το 100% των υποχρεώσεων που έχει επωμιστεί η PEJ για τη χρηματοδότηση του επενδυτικού σχεδίου και γ) αμφίδρομης σύμβασης επί της διαφοράς που θα παρέχει σταθερότητα εσόδων καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του σταθμού ηλεκτροπαραγωγής, δηλαδή για 60 έτη.

Η Επιτροπή, κατά την προκαταρκτική της αξιολόγηση, διαπίστωσε ότι η δέσμη μέτρων για την PEJ είναι αναγκαία και έχει χαρακτήρα κινήτρου, δεδομένου ότι η δικαιούχος δεν θα πραγματοποιούσε το έργο χωρίς κρατική στήριξη. Ωστόσο, διατύπωσε αμφιβολίες σχετικά με ορισμένες πτυχές του μέτρου. Συγκεκριμένα:

1. Την καταλληλότητα και την αναλογικότητα της δέσμης ενισχύσεων. Δεδομένου ότι υπάρχουν τρία διαφορετικά μέτρα ενίσχυσης που περιορίζουν από κοινού τον επιχειρηματικό κίνδυνο για τη δικαιούχο, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι συνολικά δεν υπερβαίνεται το αναγκαίο μέτρο για τη χορήγηση ενίσχυσης. Στο πλαίσιο αυτό, η έρευνα της Επιτροπής θα εξετάσει σε μεγαλύτερο βάθος κατά πόσον η 60ετής διάρκεια της αμφίδρομης σύμβασης επί της διαφοράς είναι δικαιολογημένη, εφόσον θα χορηγηθούν και τα άλλα δύο μέτρα ενισχύσεων πέραν αυτής.
2. Κατά πόσον θα μπορούσαν να υπάρξουν τυχόν άλλες εταιρείες που θα ενδιαφέρονταν να αναλάβουν το έργο, γεγονός που θα μπορούσε ίσως να έχει ως αποτέλεσμα τη χορήγηση μικρότερου ποσού ενίσχυσης.
3. Τον αντίκτυπο της δέσμης ενισχύσεων στον ανταγωνισμό της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και κατά πόσον αυτός περιορίζεται στο ελάχιστο. Η Επιτροπή θα διερευνήσει κατά πόσον ο σχεδιασμός της αμφίδρομης σύμβασης επί της διαφοράς παρέχει επαρκή κίνητρα στον σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας να λειτουργεί και να συμμετέχει αποτελεσματικά στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, στο πλαίσιο των τεχνικών δυνατοτήτων του. Αυτό είναι σημαντικό για την ελαχιστοποίηση των στρεβλώσεων της αγοράς, τη διευκόλυνση της ενσωμάτωσης των ΑΠΕ και τη δυνατότητα του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας να κινηθεί προς την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές. Ειδικότερα, ο σταθμός ηλεκτροπαραγωγής θα πρέπει να προγραμματίζει τη συντήρηση και τον ανεφοδιασμό του με βέλτιστο τρόπο και να προσαρμόζει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στις τιμές της αγοράς.
4. Κατά πόσον τυχόν η ενίσχυση μπορεί να μετακυλιστεί συμβατικά στους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας.

Κατόπιν τούτων, η Πολωνία, σε διαβούλευση με την Επιτροπή, δεσμεύτηκε να προβεί στις εξής τροποποιήσεις του μέτρου, προκειμένου η επίμαχη ενίσχυση να κριθεί συμβατή. Συγκεκριμένα:

• Σύντμηση της διάρκειας της αμφίδρομης στήριξης επί της διαφοράς από 60 σε 40 έτη.
• Τροποποίηση του τρόπου υπολογισμού βάσει του οποίου θα προσμετράται η σταθερότητα εσόδων κατά τη διάρκεια ισχύος της αμφίδρομης σύμβασης επί της διαφοράς. Ειδικότερα, η Πολωνία θα διασφαλίσει ότι συντρέχουν ισχυρά κίνητρα, προκειμένου η PEJ να λειτουργεί το εργοστάσιο αποτελεσματικά και να αξιοποιεί τις δυνατότητές του για να ανταποκρίνεται στις συνθήκες της αγοράς. Το εργοστάσιο ηλεκτροπαραγωγής θα αποζημιώνεται για τη διαθεσιμότητά του να παράγει ηλεκτρική ενέργεια και όχι για την πραγματική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
• Προσαρμογή της σταθερής τιμής, βάσει της οποίας θα υπολογίζεται η σταθερότητα των εσόδων της PEJ (τιμή εξάσκησης/strike price) στο χρηματοδοτικό κενό του έργου. Η Πολωνία θα καθορίζει την εν λόγω τιμή που θα αποτυπώνεται στην αμφίδρομη σύμβαση επί της διαφοράς, χρησιμοποιώντας ένα μοντέλο «προεξοφλημένων ταμειακών ροών» που λαμβάνει υπόψη την εισφορά κεφαλαίου και τις κρατικές εγγυήσεις που παρέχει το πολωνικό δημόσιο. Με τον τρόπο αυτόν, διασφαλίζεται ότι η συνολική ενίσχυση περιορίζεται στο χρηματοδοτικό κενό του έργου και ότι η PEJ θα λάβει ένα ποσοστό απόδοσης που θα είναι σύμφωνο με αυτό που θα απαιτούσαν οι επενδυτές της αγοράς για ένα συγκρίσιμο έργο, διασφαλίζοντας έτσι την αναλογικότητα της κρατικής ενίσχυσης.
• Για την αποφυγή της υπεραντιστάθμισης, η Πολωνία δεσμεύτηκε ότι έχει ήδη θεσπίσει έναν ειδικό μηχανισμό ελέγχου, σύμφωνα με τον οποίο τα πρόσθετα κέρδη που υπερβαίνουν το ποσό που είναι απαραίτητο για την επίτευξη της αγοραίας απόδοσης πρέπει να μοιράζονται μεταξύ της PEJ και του πολωνικού δημοσίου. Ο μηχανισμός αυτός θα εφαρμόζεται καθ’ όλη τη διάρκεια της λειτουργίας του εργοστασίου. Επιπλέον, η Πολωνία θα διενεργεί τακτικές επανεξετάσεις ενός σαφώς καθορισμένου συνόλου μεταβλητών κόστους που χρησιμοποιούνται στο χρηματοοικονομικό μοντέλο για τον προσδιορισμό της τιμής εξάσκησης.
• Προκειμένου να μετριαστούν οι κίνδυνοι που συνδέονται με τη συγκέντρωση της αγοράς και να αποφευχθεί η μετακύλιση της ενίσχυσης στους καταναλωτές, η Πολωνία συμφώνησε να τηρήσει αυστηρούς όρους όσον αφορά τη λειτουργία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Τουλάχιστον το 70% της ετήσιας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας του σταθμού θα πωλείται στην ανοικτή χρηματιστηριακή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του σταθμού. Η υπόλοιπη παραγωγή μπορεί να πωλείται μέσω δημόσιων διαγωνισμών που διεξάγονται με αντικειμενικούς, διαφανείς και αμερόληπτους όρους.
• Η Πολωνία δεσμεύθηκε επίσης να διασφαλίσει ότι η PEJ θα είναι νομικά και λειτουργικά ανεξάρτητη από άλλους σημαντικούς φορείς της πολωνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Στη βάση των ανωτέρω, η Επιτροπή ενέκρινε την πολωνική ad hoc ενίσχυση.