Νέος Κανονισμός και Κατευθυντήριες Γραμμές για τις μεταφορές

Η Επιτροπή ανακοίνωσε τη θέσπιση νέου απαλλακτικού Κανονισμού για τις μεταφορές, καθώς και νέων Κατευθυντηρίων Γραμμών για τις χερσαίες και πολυτροπικές μεταφορές. Αμφότερα τα κείμενα αποσκοπούν να στηρίξουν περισσότερο βιώσιμους τρόπους μεταφοράς τόσο για τους επιβάτες όσο και για τα εμπορεύματα, καθώς και να επικαιροποιήσουν το πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις στις χερσαίες και πολυτροπικές μεταφορές. Οι νέοι κανόνες ξεκινούν να εφαρμόζονται από τις 30.03.2026. Ο απαλλακτικός Κανονισμός θα ισχύσει έως την 31.12.2034, ενώ για τις Κατευθυντήριες Γραμμές δεν προβλέπεται ημερομηνία λήξης.

Οι νέοι κανόνες αντικαθιστούν τις Κατευθυντήριες Γραμμές του 2008 για τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις, θεσπίζοντας ένα συνεκτικό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων που καλύπτει ευρύ φάσμα βιώσιμων τρόπων μεταφοράς και μέτρων ενίσχυσης, διατηρώντας παράλληλα διασφαλίσεις για την πρόληψη αδικαιολόγητων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.

Οι Κατευθυντήριες Γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των χερσαίων και πολυτροπικών μεταφορών καθορίζουν τις προϋποθέσεις, υπό τις οποίες οι κρατικές ενισχύσεις που πρέπει να κοινοποιούνται στην Επιτροπή προς έγκριση πριν από τη χορήγησή τους, μπορούν να κηρυχθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά. Τα βασικά τους σημεία είναι τα εξής:

• Καλύπτουν όλους τους τρόπους χερσαίων μεταφορών που είναι πιο βιώσιμοι από τις οδικές μεταφορές. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι σιδηροδρομικές, οι εσωτερικές πλωτές και οι βιώσιμες πολυτροπικές μεταφορές. Όσον αφορά τις πολυτροπικές μεταφορές, τουλάχιστον ένας από τους χρησιμοποιούμενους τρόπους μεταφοράς πρέπει να είναι σιδηρόδρομος ή εσωτερική πλωτή οδός, ή να συνδυάζει χερσαίες μεταφορές με θαλάσσιες μεταφορές μικρών αποστάσεων.
• Αποσαφηνίζουν τις δυνατότητες για διάφορα μέτρα λειτουργικών και επενδυτικών ενισχύσεων, π.χ. ενισχύσεις για την κατασκευή και την αναβάθμιση εγκαταστάσεων σιδηροδρομικών υπηρεσιών και εσωτερικών πλωτών οδών, ενισχύσεις για τη δρομολόγηση νέων εμπορικών συνδέσεων σε σιδηροδρομικές και εσωτερικές πλωτές οδούς, αλλά και αποσαφηνίζουν τις δυνατότητες ενισχύσεων υπό μορφή επιστροφής για την εκπλήρωση υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας στον τομέα των σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών.
• Θεσπίζουν πιο ευέλικτους κανόνες για τα μέτρα ενίσχυσης που συμβάλλουν άμεσα στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση. Σε αυτά περιλαμβάνονται ενισχύσεις που αποσκοπούν στη μείωση του εξωτερικού κόστους των μεταφορών, καθώς και ενισχύσεις για την προώθηση της διαλειτουργικότητας, π.χ. ενισχύσεις για ασφαλέστερη και αποδοτικότερη λειτουργία σε όλα τα εθνικά σιδηροδρομικά συστήματα. Οι διατάξεις αυτές αποσκοπούν στη στήριξη της μετάβασης από τις οδικές μεταφορές σε πιο βιώσιμους τρόπους μεταφοράς, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι η ενίσχυση παραμένει στοχευμένη και αναλογική.
• Θεσπίζουν διασφαλίσεις για τη στήριξη της εισόδου και της ανάπτυξης νέων φορέων εκμετάλλευσης σε αγορές βιώσιμων χερσαίων μεταφορών. Διευκολύνουν την πρόσβαση των ΜΜΕ, των επιχειρήσεων μικρής και μεσαίας κεφαλαιοποίησης και των νεοεισερχόμενων στη χρηματοδότηση για την αγορά τροχαίου υλικού και σκαφών εσωτερικής ναυσιπλοΐας, διατηρώντας παράλληλα τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό.

Ο νέος Κανονισμός 2026/562 για την απαλλαγή κατά κατηγορία για τις κρατικές ενισχύσεις που θεσπίζεται για πρώτη φορά στον τομέα των μεταφορών συμπληρώνει τις Κατευθυντήριες Γραμμές απαλλάσσοντας από την απαίτηση προηγούμενης κοινοποίησης στην Επιτροπή ορισμένες κατηγορίες ενισχύσεων στους τομείς των σιδηροδρομικών, εσωτερικών πλωτών και βιώσιμων πολυτροπικών μεταφορών. Αυτό το νέο πλαίσιο απαλλαγής συνιστά σημαντική απλούστευση, η οποία επιτρέπει στα κράτη μέλη να χορηγούν γρήγορα ενισχύσεις, όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη μπορούν πλέον να εφαρμόζουν πολλά μέτρα χωρίς να απαιτείται προηγούμενη έγκριση από την Επιτροπή. Τούτο συνάδει με την προσέγγιση της Επιτροπής να επικεντρωθεί στην επίτευξη περισσότερων και ταχύτερων αποτελεσμάτων, με παράλληλη μείωση του περιττού διοικητικού φόρτου.

Το νέο πλέγμα διατάξεων περιλαμβάνει κανόνες για τους ακόλουθους τύπους μέτρων ενίσχυσης για:

• τη μείωση του εξωτερικού κόστους των μεταφορών
• τη δημιουργία νέων εμπορικών συνδέσεων
• αποζημίωση για την εκπλήρωση υποχρεώσεων που σχετίζονται με δημόσια υπηρεσία
• την κατασκευή, την αναβάθμιση και την ανανέωση εγκαταστάσεων μονοτροπικών και πολυτροπικών σιδηροδρομικών υπηρεσιών και εσωτερικών πλωτών οδών
• την κατασκευή, την αναβάθμιση και την ανανέωση ιδιωτικών παρακαμπτήριων γραμμών
• την απόκτηση οχημάτων για σιδηροδρομικές μεταφορές ή μεταφορές μέσω εσωτερικών πλωτών οδών
• την απόκτηση διατροπικών μονάδων φόρτωσης ή γερανών επί πλοίων
• τη διαλειτουργικότητα
• τεχνική προσαρμογή και εκσυγχρονισμό.