Γεωγραφικός περιορισμός καθεστώτος και ελευθερία εγκατάστασης στη Μαδέρα – C-13/24 P

Το καθεστώς της Ελεύθερης Ζώνης της Μαδέρας (ΕΖΜ) στην Πορτογαλία περιελάμβανε διάφορα φορολογικά πλεονεκτήματα που χορηγούνταν σε επιχειρήσεις, οι οποίες δραστηριοποιούνταν εντός αυτής. Το καθεστώς είχε εγκριθεί επανειλημμένα από την Επιτροπή, υπό διάφορες μορφές από το 1987 έως το 2013. Το 2015, η Επιτροπή διαπίστωσε την πιθανότητα μη ορθής εφαρμογής του καθεστώτος βάσει των όρων που περιείχαν οι εγκριτικές της αποφάσεις και αποφάσισε να παρακολουθήσει την εφαρμογή του από τις πορτογαλικές αρχές. Εν τέλει, το 2018 η Επιτροπή κίνησε επίσημη διαδικασία έρευνας, συνεπεία της οποίας εκδόθηκε η απόφαση SA.21259/2020. Με την απόφαση αυτή, η Επιτροπή έκρινε ότι το επίμαχο καθεστώς, με τον τρόπο που είχε εφαρμοστεί από τις πορτογαλικές αρχές, παραβίαζε τις εγκριτικές αποφάσεις της και, άρα, ήταν εν μέρει παράνομο και μη συμβατό με την εσωτερική αγορά. Η κρίση αυτή βασίστηκε, μεταξύ άλλων, στο γεγονός ότι ο τρόπος εφαρμογής του καθεστώτος επέτρεπε να υπάγονται στις επίμαχες φορολογικές διευκολύνσεις και οι δραστηριότητες που πραγματοποιούσαν οι εγκατεστημένες στη Μαδέρα επιχειρήσεις εκτός της Μαδέρα, ενώ παράλληλα οι πορτογαλικές αρχές δεν είχαν υπολογίσει ορθά τον αριθμό των θέσεων εργασίας που δημιουργούσε το καθεστώς στη Μαδέρα. Στη βάση αυτή, διέταξε την Πορτογαλία να ανακτήσει ένα μεγάλο μέρος των χορηγηθεισών ενισχύσεων.

Μέχρι σήμερα, έχουν απορριφθεί τόσο από το ΓεΔΕΕ όσο και από το ΔΕΕ διάφορες προσφυγές που αφορούν το επίμαχο ζήτημα. Στην επίμαχη υπόθεση, η AFG είχε ασκήσει προσφυγή ακυρώσεως ενώπιον του ΓεΔΕΕ, η οποία απορρίφθηκε ως προδήλως αβάσιμη (T-722/22). Εν συνεχεία, η AFG άσκησε αίτηση αναιρέσεως ενώπιον του ΔΕΕ, που εξέδωσε την παρούσα απόφαση.

Το ΔΕΕ συμφώνησε με το ΓεΔΕΕ και την Επιτροπή ως προς την επιλεκτικότητα του καθεστώτος. Σημείωσε ότι οι παρεκκλίσεις από το σύστημα αναφοράς πρέπει να εξετάζονται υπό το πρίσμα του στόχου που επιδιώκει το τελευταίο και όχι υπό το πρίσμα του φορολογικού μέτρου που αποτελεί παρέκκλιση. Στη βάση αυτή, η Επιτροπή ορθώς είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το επίμαχο καθεστώς, όπως είχε εφαρμοστεί, παρείχε σε σχέση με τις δραστηριότητες που εμπίπτουν στις επίμαχες φοροαπαλλαγές, επιλεκτικό πλεονέκτημα στους δικαιούχους της.

Περαιτέρω, το ΔΕΕ έκρινε ότι δεν θίγονται οι ελευθερίες εγκατάστασης και παροχής υπηρεσιών, καθώς η υποχρέωση των επιχειρήσεων που επιθυμούσαν να επωφεληθούν από το επίμαχο καθεστώς να τηρούν τον περιορισμό του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής του καθεστώτος αυτού, δεν εμποδίζει τους δικαιούχους του να επενδύουν στο εξωτερικό, να ασκούν διεθνή δραστηριότητα, ούτε να ασκούν δραστηριότητες ή να απασχολούν προσωπικό εκτός της RAM, αλλά αποσκοπεί μόνο στο να διασφαλίσει ότι τα κέρδη, που πραγματοποιούν οι επιχειρήσεις που είναι εγγεγραμμένες στη ΕΖΜ, προέρχονται από δραστηριότητες που ασκούνται πράγματι εντός της ΕΖΜ. Αντιθέτως, οι δραστηριότητες που ασκούνται εκτός αυτής δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται ως βάση για τον υπολογισμό των ενισχύσεων του επίμαχου καθεστώτος, δεδομένου ότι οι δραστηριότητες αυτές δεν επηρεάζονται από τις επιπλέον δαπάνες που επιβαρύνουν τις οικονομικές δραστηριότητες που ασκούνται στην ΕΖΜ.

Ενόψει των ανωτέρω, το ΔΕΕ απέρριψε την αίτηση αναιρέσεως.

Παρόμοια νομικά ζητήματα τέθηκαν και στις αποφάσεις του ΔΕΕ C-806/23 P, C-803/23 P και C-9/24 P.